İş Hukuku

İş güvencesi kapsamı: kimler işe iade davası açabilir

İşe iade davası açabilmek için üç şartın bir arada bulunması gerekir: işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması. Otuz işçi sayısı hesaplanırken işverenin aynı işkolundaki diğer işyerlerinde çalışanlar da dikkate alınır; bu nedenle tek başına küçük görünen bir şube, güvence kapsamı dışında sayılmayabilir.

Şartlar sağlandığında işveren, feshi geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Geçerli sebep; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanabilir.

Feshin usulü ve ispat yükü

Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmelidir. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili bir sebeple sözleşme feshedilecekse, kural olarak önce işçinin savunması alınmalıdır. Savunma alınmadan yapılan fesih, sebebi haklı olsa dahi usul yönünden geçersiz sayılabilir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. Bu, uygulamada belgesiz hiçbir gerekçenin işe yaramadığı anlamına gelir. Sözlü uyarılar, ölçülmemiş performans beklentileri ve tutanağa bağlanmamış olaylar, dava aşamasında yok hükmündedir.

• Yazılı fesih bildirimi ve açık, kesin sebep
• Davranış ve verim kaynaklı fesihlerde önceden savunma alınması
• Uyarı, tutanak ve performans kayıtlarının tarihli ve imzalı tutulması
• Feshin son çare olduğunun gösterilmesi

Arabuluculuk ve dava süreci

İşe iade talebiyle doğrudan dava açılamaz. İşçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür.

İşveren açısından arabuluculuk aşaması yalnızca bir formalite değildir. Dosyanın belge yönünden zayıf olduğu durumlarda bu aşamada yapılacak bir anlaşma, davanın öngörülemez sonucundan ve uzayan sürecin maliyetinden daha öngörülebilir bir sonuç sağlar.

Feshin geçersizliğinin sonuçları

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurabilir. İşveren bir ay içinde işçiyi işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği tutarda işe başlatmama tazminatı ödemekle yükümlü olur; bu tazminat işçinin en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarındadır.

Buna ek olarak, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer hakları ödenir. Bu iki kalem birlikte değerlendirildiğinde, tek bir geçersiz fesih işverene on iki aylık ücrete yaklaşan bir yükle dönebilir. Kıdem ve ihbar tazminatı ise ayrıca gündeme gelir.