Vergisiz Pay Senedi Devri: İki Yıllık Süre ve İlmühaber

Bir anonim şirket ortağının payını satarken vergi ödeyip ödemeyeceği, çoğu zaman satış görüşmelerinin başladığı gün değil, yıllar önce alınmış ya da alınmamış bir yönetim kurulu kararıyla belirlenmiştir. Aradaki fark, orta ölçekli bir devirde bile ciddi tutarlara ulaşır.

Payın belgeye bağlanması neden belirleyici

Anonim şirkette pay, herhangi bir kıymetli evraka bağlanmadan da devredilebilir. Ortaklık sıfatı bakımından bu bir eksiklik yaratmaz. Ancak vergilendirme bakımından tablo değişir: gelir vergisi istisnası, payın kendisine değil, payı temsil eden hisse senedine tanınmıştır.

Pay senedi bastırılmamış bir anonim şirkette payın devrinden doğan kazanç, ortağın payı ne kadar süredir elinde tuttuğuna bakılmaksızın değer artış kazancı olarak değerlendirilebilir. On yıldır ortak olan bir kişi ile altı ay önce ortak olmuş bir kişi, pay senedi yoksa aynı sonuçla karşılaşır.

İki yıllık elde tutma süresi

Gelir Vergisi Kanunu, tam mükellef kurumlara ait olan ve iki yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetlerinin elden çıkarılmasından sağlanan kazançları değer artış kazancının dışında bırakır.

Uygulamadaki karşılığı nettir: pay senedine bağlanmış ve iki yılı aşkın süredir elde tutulan bir anonim şirket payı, gerçek kişi ortak tarafından satıldığında kural olarak gelir vergisine tabi olmaz.

Kritik nokta sürenin başlangıcıdır. Süre, ortaklığın kurulduğu tarihten değil, pay senedinin veya ilmühaberin iktisap edildiği tarihten itibaren işler. Şirkete 2015 yılında ortak olmuş ancak pay senedini 2025 yılında bastırmış bir ortak, 2026 yılında yapacağı satışta iki yıllık süreyi doldurmuş sayılmaz.

İlmühaber: süreyi erken başlatan belge

Pay senedi bastırmak bir hazırlık süreci gerektirir. Bu arada süreyi işletmeye başlatmanın pratik yolu ilmühaberdir.

İlmühaber, pay senedi bastırılıncaya kadar geçerli olmak üzere düzenlenen geçici bir belgedir. Yönetim kurulu kararıyla ve nama yazılı olarak çıkarılır, pay sahiplerine teslim edilir.

Gelir İdaresinin yerleşik uygulamasına göre ilmühaberlerin devri hisse senedi devri hükmündedir. Daha önemlisi, ilmühaberler sonradan pay senetleriyle değiştirildiğinde, elde tutma süresinin başlangıcı olarak ilmühaberin edinim tarihi esas alınır; değişim süreyi kesmez.

Bu nedenle ilmühaber çıkarmak, maliyeti neredeyse bulunmayan ancak iki yıl sonra doğuracağı sonuç bakımından belirleyici bir işlemdir.

Yapılması gerekenler ve sırası

1. Yönetim kurulu kararı ile ilmühaber veya doğrudan pay senedi çıkarılmasına karar verilir.
2. Belgeler nama yazılı olarak düzenlenir ve pay sahiplerine imza karşılığı teslim edilir.
3. Pay defteri kayıtları belgelerle uyumlu hâle getirilir.
4. Pay senedi bastırıldığında ilmühaberler geri alınarak değiştirilir ve tutanak düzenlenir.

Bu adımların hiçbiri devirden sonra geriye dönük olarak yapılamaz. Satış gündeme geldikten sonra bastırılan bir pay senedi, geçmişe etkili bir süre kazandırmaz.

Sık atlanan noktalar

• Bedelsiz sermaye artırımıyla edinilen paylar. Bu paylar bakımından iktisap tarihinin nasıl belirleneceği ayrıca değerlendirilmelidir.
• Limited şirket payları. Limited şirket payları kıymetli evraka bağlanamaz; bu paylar için pay senedi veya ilmühaber çıkarılamaz ve iki yıllık istisnadan yararlanılamaz.
• Kurum ortaklar. Kurumlar vergisi mükellefi ortaklar bakımından istisna kendi şartlarına tabidir ve gerçek kişilere ilişkin düzenlemeyle karıştırılmamalıdır.
• Devir usulü. Nama yazılı pay senetlerinin devri ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle yapılır. Yalnızca bir satış sözleşmesi imzalamak devri tamamlamaz.

Sonuç

Pay senedi ve ilmühaber çıkarmak, birkaç sayfalık bir kararla tamamlanan bir işlemdir. Yapılmadığında ise sonradan telafisi olmayan bir vergisel sonuç doğurur. Ortaklık yapısı kurulurken veya en geç orta vadeli bir satış ihtimali belirdiğinde bu konunun gündeme alınması gerekir.